Bu yazı eski bir standarttan bahsetmektedir. Yenisi Yenilenmiş Flex(Esnek Kutu) Modülü

CSS asıl çıkışını kazanmasında sayfa yerleşimini CSS ile ayarlamaya başladığımızda yaptı. CSS3 ile birlikte bize daha avantajlı sayfa yerleşimi özellikleri sunmayı gaye edinen W3C bizlere işimiz kolaylaştıracak Esnek Kutu Yerleşimi Modülünü sunmaktadır.

Sayfa yerleşimini yaparken genelde float/clear veya position özelliklerini kullanarak yapıyorduz. Tabloya göre büyük avantajlar sağlayan bu yöntemlerden sonra web sayfası kodlamak daha kolay ve zevkli bir hal aldı. Detay içinTablo mu? Div mi? Karmaşasına Son Noktayı HTML5 koydu yazısını inceleyin.

Tabi CSS ile sayfa yerleşimi kodlamanın birçok avantajı var. Bunun yanında bazı karışık sayfa yerleşimlerinde ise bizi zorladığı bir gerçek. Özellikle esnek yapılı sayfa düzenleri ve dikey eksendeki yerleşimlerdeki sorunlarını gören W3C bize bu konuda yardımcı olacak yöntemleri üretmeye başladı. Bunlardan bir tanesi Esnek Kutu Yerleşimi Modülüdür(EKYM).

Esnek Kutu Yerleşimi Modülü kapsayıcı bir eleman içindeki alt elemanların yerleşimini sağlamaktadır. Daha önce dikeyde yaşadığımız birçok sorunu(dikeyde ortalama ve aksak kolon sorunları gibi) gidermemizi sağlıyor. Esnek Kutu Yerleşimi Modülünü bu makalemizde inceleyeceğiz.

Kapsayıcı elemana tanımlanan display:box özelliği yardımı ile alt elemanlara tanımlanan box(box-orient, box-direction, box-pack, box-align, box-lines, box-ordinal-group, box-flex ve box-flex-group) özellikleri ile sayfa yerleşimimizi çok kolay şekilde yapmamıza olanak sağlamaktadır.

CSS3 EKYM olarak kısaltacağımız bu özellik bize olanaklarını display:box tanımı içerisinde gelen yeni tanımlar ile getirmektedir. Bu yeni 8 tanım aşağıdaki gibidir;

  • box-orient
  • box-direction
  • box-pack
  • box-align
  • box-lines
  • box-ordinal-group
  • box-flex
  • box-flex-group

EKYM ilk olarak 2009 yılında standardı oluşturuldu, ancak daha sonra yeniden ele alındı ve şu an sonlandırılmak üzeredir. Biz 2009 yılındaki standartlaşan özellikleri tanımlayacağız, çünkü tarayıcılar 2009 yılındaki standartları desteklemektedir ve yeni standartlaşan özelliğinde mantık olarak çok büyük farklılığı yok.

display:box

İlk olarak kapsayıcı esnek kutuları çevreleyen eleman display:box tanımı yaparak başlıyoruz. Farklı tarayıcılar önek ile birlikte desteklemektedir;

#esnekKutu{
	display: -webkit-box;
	display: -moz-box;
	display: -ms-box;
	display: box;
}

Tanımı ile kapsayıcı elemanı tanımlıyoruz. Bu tanım ile kapsayıcı eleman içersindeki alt elemanların artık esnek yapılı olacağını ve EKYM özellikleri alabileceğini belirliyoruz.

Çok basit bir şekilde kutularımızı yanyana dizebiliriz mesela

#esnekKutuKapsul{
 display: box;
 display:-webkit-box;
 display:-moz-box;
 display:-ms-box;
 width:600px;
 border:1px solid #03C;
}

Kapsayıcı tanımlanan display:box tanımı ile içindeki elemanlar birer inline-block eleman gibi davranır ve yanyana sıralanır.

box-orient

Yapısı: box-orient: (değer) Aldığı Değerler: horizontal | vertical | inline-axis | block-axis
Başlangıç değeri: inline-axis
Uygulanabilen elementler: display:box ve display:inline-box değeri
alan elemanlara Kalıtsallık: Yok

box-orient özelliği ile esnek kapsayıcı eleman içindeki kutuların hangi eksende sıralanacağını belirleriz. Yukarıdaki örnekte gördüğümüz gibi eğer bir tanım yapılmadı ise ve kapsayıcı eleman genişliği müsait ise kutular yatayda yanyana sıralanır.

Biz bu durumu değiştirmek için box-orient özelliğini kullanırız. 3 adet değer alır.

  • horizontal: Kutular yatay eksende soldan sağa doğru sıralanır.
  • vertical: Kutular dikey eksende yukarıdan aşağıya doğru sıralanır.
  • inherit: Üst elemanın değerini alır.

Bunlardan başka iki değer daha mevcuttur. inline-axis yatayda ve block-axis dikeyde sıralamayı sağlar. Bu tanımlar horizontal ve vertical gibi davranırlar.

#esnekKutuKapsul{
	display: box;
	display:-webkit-box;
	display:-moz-box;
	box-orient:vertical;
	-moz-box-orient:vertical;
	-webkit-box-orient:vertical;
	width:200px;
	height:600px;
	border:1px solid #03C;
}

box-orient:vertical ile esnek kutularımızı dikeyde sıraladık.

box-direction

Yapısı: box-direction: (değer) Aldığı Değerler: normal | reverse
Başlangıç değeri: inline-axis
Uygulanabilen elementler: display:box ve display:inline-box değeri alan elemanlara
Kalıtsallık: Yok

box-direction özelliği kapsayıcı eleman içindeki esnek kutuların sıralama yönünü belirler. İki değer alır; normal ve reverse. reverse tanımlandığında sıralama yönü normalin tam tersine döner.

#esnekKutuKapsul{
	display: box;
	display:-webkit-box;
	display:-moz-box;
	box-orient:vertical;
	-moz-box-orient:vertical;
	-webkit-box-orient:vertical;
	box-direction: reverse;
	-moz-box-direction: reverse;
	-webkit-box-direction: reverse;
	width:200px;
	height:600px;
	border:1px solid #03C;
}

Yukarıdaki örnekte sıralama yukarıdan aşağı Esnek Kutu1, Esnek Kutu2 ve Esnek Kutu3 iken box-direction: reverse; tanımı ile sıralama Esnek Kutu3, Esnek Kutu2 ve Esnek Kutu1 şeklini almıştır.

Not: box-orient ve box-direction yerine ikisini kapsayan flex-direction üzerinde çalışılmaktadır.

flex-direction lr, rl, tb, bt, inline, inline-reverse, block ve block-reverse değerlerini alabilecek. sol(left - l), sağ(right - r), üst(top - t) ve alt(bottom - b) kısaltmaları kullanılmıştır. CSS3’ün birçok özelliği üzerinde halen çalışılan canlı bir yapıdır. Değişikliklerin olabileceği dikkate alınmalıdır.

box-pack

Yapısı : box-pack: (değer) Aldığı Değerler : start | end | center | justify
Başlangıç değeri: start
Uygulanabilen elementler: display:box ve display:inline-box değeri alan elemanlara
Kalıtsallık: Yok

box-pack özelliği kapsayıcı kutunun içindeki esnek kutuların kapsayıcıya göre konumunu belirlemek için kullanılır. Dört adet değer alır başlangıç(start), son(end), ortalı(center) ve iki yana yasla(justify)

Alt elemanların genişliğinin kapsayıcı elemandan küçük olduğu durumlarda kalan boşluk alanına göre değerlendirme yapılır.

Bu özellik tanımı 2009’da tanımlandı şu an yenileniyor flex-pack olarak değişecek. Tarayıcılar destekleyen kadar bu şekilde devam edecek.

#esnekKutuKapsul{
     display: box;
     display:-webkit-box;
     display:-moz-box;
     width:600px;
     border:1px solid #03C;
     box-pack:center;
     -webkit-box-pack:center;
     -moz-box-pack:center;
}

box-align

Yapısı : box-align: (değer) Aldığı Değerler : stretch | start | end | center | baseline
Başlangıç değeri: stretch
Uygulanabilen elementler: display:box ve display:inline-box değeri alan elemanlara
Kalıtsallık: Yok

Kapsayıcı elemana atanan box-orient değerine göre kalan boşluğa göre hizalama yapmak için kullanılır.

Beş adet değer alır. stretch | start | end | center | baseline Başlangıç değeri stretch’dir; bunun anlamı box-orient değeri horizontal ise stretch uygulanan elemanın alt elemanlarının yükseklikleri yayılacaktır, eğer box-orient değeri veritcal ise genişlikleri yayılacaktır. start ve end değerleri eğer horizantal tanımlı ise sol ve sağa yaslayacaktır, vertical tanımlı ise üste ve alta yaslayacaktır. center değeri ise ortalayacaktır.

#esnekKutuKapsul{
    display: box;
    display:-webkit-box;
    display:-moz-box;
    width:600px;
    border:1px solid #03C;
    box-orient:horizantal;
    -moz-box-orient:horizantal;
    -webkit-box-orient:horizantal;
    box-align: center;
    -webkit-box-align: center;
    -moz-box-align: center;
}
.esnekKutu{
     background-color:#999999;
     width:150px;
     height:150px;
     margin-right:15px;
}

box-lines

Yapısı : box-lines: <değer>
Aldığı Değerler : single | multiple
Başlangıç değeri: single
Uygulanabilen elementler: display:box ve display:inline-box değeri alan elemanlara
Kalıtsallık: Yok

Esnek Kutu Yerleşimi ile yerleştirilen kutular genelde bir eksen üzerinde blok halinde hareket eder, blox-line özellik bu elemanların alt satıra geçip geçmemesini ayarlar. İki değer alır.

  • single: Başlangıç değerdir. Bu değeri alan kutular kapsayıcı eleman üzerine taşma yapacaktır. Taşma durumunu kontrol etmek için overflow özelliği kullanılabilir.
  • multiple: Bu değer alan kutular tek satırda kendini sınırlamayacaklardır ve ikinci satıra inecektir.

Şu anki tarayıcılar bu özelliği henüz desteklemiyor. İE10 desteklediğine dair duyumlar var.

Yenilenen EKYM standartlarında box-line özelliği görünmüyor. Onun yerine benzer etki yapacak flex-flow tanımı gelecek gibi.

box-ordinal-group

Yapısı : box-ordinal-group: <değer>
Aldığı Değerler : <sayı>
Başlangıç değeri: 1
Uygulanabilen elementler: display:box ve display:inline-box değeri alan elemanların normal akıştaki alt elemanları
Kalıtsallık: Yok

box-ordinal-group özelliği kapsayıcı kutunun içindeki esnek kutuların sıralamasını belirlememizi sağlar.

#esnekKutu1 {
    box-ordinal-group: 2;
    -webkit-box-ordinal-group: 2;
    -moz-box-ordinal-group: 2;
    background-color:#0CF;
}

#esnekKutu3 {
    box-ordinal-group: 2;
    -webkit-box-ordinal-group: 2;
    -moz-box-ordinal-group: 2;
    background-color:#9C3;
}

#esnekKutu4 {
    box-ordinal-group: 1;
    -webkit-box-ordinal-group: 1;
    -moz-box-ordinal-group: 1;
    background-color:#FC9;
}

Dört adet kutumuz var. Bunların üç tanesine box-ordinal-group değeri tanımladık.

EsnekKutu1 ve EsnekKutu3 için 2 değeri tanımladık bunlar ikinci sırada gelecek. EsnekKutu4’e 1 değer tanımladık, buda ilk sırada gelecek. EsnekKutu2 için bir tanım yapmadık buda başlangıç değeri olan 1 değerini almasına neden olacaktır. Buna göre sıralama 2,4,1,3 şeklinde olacaktır.

Bu özellik bize sıralama konusunda tam bir kontrol sağlamaktadır.

Yeni EKYM standardında box-ordinal-group yerine flex-order özellik ismi kullanılması düşünülmektedir.

box-flex

Yapısı : box-ordinal-group: (değer) Aldığı Değerler : <sayı>
Başlangıç değeri: 0
Uygulanabilen elementler: display:box ve display:inline-box değeri alan elemanların normal akıştaki alt elemanları
Kalıtsallık: Yok

blox-flex özelliği tanımlanması durumunda alt elemanların esnek davranmasını sağlar. Tanım yapılmadığında ise alt elemanlar esnek olmaz.

Hesaplamanın mantığı şöyledir;

Gruptaki tüm esnek kutuların box-flex değeri toplanır ve her kutu için toplam boşluk genişliği(Kapasayıcı eleman ile kutuların genişliği toplamı arasındaki fark) bu sayıya bölünerek elde edilen değer kutu genişliğini belirler.

#esnekKutuKapsul {
     background: gray;
    border: blue;
    display: box;
   display: -webkit-box;
   display: -moz-box;
   display: -ms-box;
   width:100%;
}

.esnekKutu {
   background-color:#999999;
   height:150px;
}

#esnekKutu1 {
    background-color:#0CF;
    border: orange solid 1px;
    box-flex: 2;
    -webkit-box-flex: 2;
    -moz-box-flex: 2;
    -ms-box-flex: 2;
}

#esnekKutu2 {
    background: lightgray;
    border: red solid 1px;
    box-flex: 1;
    -webkit-box-flex: 1;
    -moz-box-flex: 1;
    -ms-box-flex: 1;
}

#esnekKutu3 {
    background-color:#9C3;
    border: red solid 1px;
    box-flex: 0;
    -webkit-box-flex: 0;
    -moz-box-flex: 0;
    -ms-box-flex: 0;
}

#esnekKutu4 {
    background-color:#FC9;
    border: red solid 1px;
}

Daha sabit bir örnek verelim; genişliği 600px olan kapsayıcı eleman ve  üç adet 100px’lik kutumuz olsun(Bu durumdan boşluk değeri 300px olacaktır), bunların box-flex değerleri 1 olsun, her bir kutunun genişliği 200px(100 + 300/3 * 1 = 200) olacaktır. Eğer bu kutulardan bir tanesinin box-flex değeri 2 olarak değiştirilirse, değiştirilen kutunun genişliği 250px(100 + 300/4 * 2 = 250) olurken diğer iki kutunun genişliği 175px(100 + 300/4 * 1 = 175) olacaktır.

#esnekKutuKapsul {
   background: gray;
   border: blue;
   display: box;
   display: -webkit-box;
   display: -moz-box;
   display: -ms-box;
   width:600px;
}

.esnekKutu {
   background-color:#999999;
   height:150px;
   width:100px;
}

#esnekKutu1 {
   background-color:#0CF;
   box-flex: 2;
   -webkit-box-flex: 2;
   -moz-box-flex: 2;
   -ms-box-flex: 2;
}

#esnekKutu2 {
   background: lightgray;
   box-flex: 1;
   -webkit-box-flex: 1;
   -moz-box-flex: 1;
   -ms-box-flex: 1;
}

#esnekKutu3 {
   background-color:#9C3;
   box-flex: 1;
   -webkit-box-flex: 1;
   -moz-box-flex: 1;
   -ms-box-flex: 1;
}

Eğer kutu genişlikleri toplamı kapsayıcı kutunun genişliğinden büyük ise genişlik hesaplamasında benzer birim hesabına göre küçülme olacaktır. 0 değeri kutunun esnek olmayacağı anlamına gelir.

Raphael Goetter’ın yaptığı örnek bu işin geleceği hakkında bize güzel bir ipucu veriyor. Fantastik örnekler.(Chrome da daha iyi gözüküyor)

box-flex özelliği 2009 yılındaki standartlardaki hali idi, yenilenen standartlarda box-flex vede box-flex-group özelliklerini kapsayan flex() fonksiyonu ile yenilenmektedir.

Tarayıcı Desteği

Chrome explorer Firefox
21.0+ (-webkit) 10+ (-ms) 28+ (-moz)

Mobil Tarayıcılar

Android Mobil Safari Chrome
2.1+ (-webkit) 3.2+ (-webkit) 36+

Sonuç

Gerek CSS3 ve gerekse EKYM yeni özellikler ve hala gelişmektede olan mecralar. Benim burada anlatmak istediğim CSS3’ün en büyük yeniliklerinden biri olan sayfa planlamaya yönelim yeniliklerine bir göz atmak, mantığını kavramak, geleceğe dair fikir edinmeyi sağlamaktır. Ben burada sadece EKYM anlattım, ancak CSS3 ile sayfa planlamaya yönelik başka modüllerde geliştirilmekte; Çoklu Kolonlar(Multiple Column), Izgara Yerleşim Modeli(Grid Layout), Şablon Yerleşim Modeli(Template Layout Model), CSS Exclusions Module, CSS regions Module

CSS3 ile sayfa yerleşimi daha kolay olacağı kesin, bu konuda bir çok modül üzerinde çalışma bitmek üzere veya bitmiş bulunmakta. Gelecekte daha güzel şeyler olacağı kesin.

Yukarıda özelliklerin nasıl kullanıldığını göstermek için daha basit örneklerler verdik, daha karmaşık örneklerde yapılabilir http://oli.jp/2011/css3-flexbox/ sitesindeki örnekler incelenebilir.  

Kalın sağlıcakla

Kaynaklar

CSS ile büyük kardeşe söz geçirme

Başlığa bakınca sanki bir aile olayına dair bir yazı geçecek anlamı çıkarmayın. HTML'deki elemanların birbiriyle olan ilişkilerini anlatm...… Devamını oku

Javascript ile medya kontrolü

17 February 2017 tarihinde yayınlandı.

Yenilenen Google Çeviri hizmeti

31 January 2017 tarihinde yayınlandı.