CSS, tanımları, değerleri ve birimleri W3C tarafından belirlenen bir standarttır.

body {
    font-size: 16px;
}

özellik (font-size), değer (16) ve birim (px) W3C tarafından belirlenir.

CSS Grid modülündeyse bu kuralı değiştirip kullanıcının girdiği bazı değerleri anlamlandırmıştır. Grid isimlendirme başlığı altında anlatacağımız bu tanımlar birazının bizim birazının W3C’nin belirlediği isimlerdir.

Bu makalede daha önce grid özellikleri yazımızda kısaca bahsedip geçtiğimiz grid çizgisi isimlendirmesi ve kullanımını göreceğiz.

Kendi belirlediğimiz değerlerin CSS’te kullanılması alışık olmadığımız durumlar olduğu için başta garipseyebiliriz ancak alışınca güzel oluyor.

CSS Grid Modülü terimleri

CSS Grid örneklerinde grid çizgisini belirleyen rakamlar yerine isimleri kullanmak daha okunaklı olmasını sağlar.

Basit yapılı grid kodlarında çok ihtiyaç duymasak ta daha gelişmiş yapıdaki sayfa planlarının geliştirilmesi ve yönetilmesinde grid çizgi isimleri işe yarıyor.

Bu tanımları yorum satırıyla çözemez miydik? Evet çözerdik ama buradaki tanımları yeri geldiğinde grid hücre ve alanlarını konumlandırırken kullanabiliyoruz. Bizim belirlediğimiz isimleri bir CSS değeri gibi kullanacağız.

İnsanlar rakamlara göre isimleri daha anlaşılır bulur.

CSS grid, sayfa yapılarımızı daha kolay oluşturmamızı sağlar. Üç kolonlu bir sayfa planını nasıl yapacağımızı görelim. Bu örnek üzerinde grid çizgi isimlendirmeyi anlatmaya çalışalım.

<main>
  <header></header>
  <aside></aside>
  <div class="content"></div>
  <div class="banner"></div>
  <footer></footer
</main>

HTML’imiz yukarıdaki gibi olur.

CSS kodunu yazmadan önce sayfa yapısını düşünelim.

3 kolonlu bir sayfa planımız olacak, yani grid-template-columns özelliğine 3 adet tanım yapacağız. 3 adet de satır olacak grid-template-rows özelliğine 3 tanım yapacağız.

Belirlediğimiz bu 3 kolonun genişlikleri sabit genişlik olarak belirlendiyse tek tek bu genişlikleri tanımlarız ama esnek bir yapı olsun istersek dikeyde tahminen 10 parça bir alanımız olsa bunları içeriklerine göre 3 e bölersek 3 birim 5 birim ve 2 birim gibi bir sonuç çıkar. Kolon kodumuz grid-template-columns: 3fr 5fr 2fr olur.

Gelelim satırları belirlemeye satır yüksekliği genelde içeriğe göre şekillenir ancak biz satır yüksekliklerini de esnek 3 parçaya bölelim. Yükseklik tanımlarında ilk olarak gösteren aracın yüksekliğini almak için height: 100vh tanımlarız. 11 parçaya bölüp gelecek içeriğe göre 3’e bölersek satırları grid-template-rows: 3fr 6fr 2fr şeklinde paylaştırabiliriz.

Kodumuz aşağıdaki gibi olacaktır.

.kapsayici {
  display:grid;
  grid-template-columns: 3fr 5fr 2fr;
  grid-template-rows: 3fr 6fr 2fr;
  grid-gap: 15px;
  height: 100vh;
}

Yukarıdaki gibi bir sonuç çıkar. Burada <header> ve <footer> alanlarının tam satırı kaplayacak şekilde genişletmemiz gerekiyor. CSS Grid ile bunu yapmanın birçok yöntemi var. Şimdiye kadar anlatmadığımız ve ilerde anlatmayı planladığımız grid ögesi özellikleri yardımıyla bu işi yapalım.

grid çizgi numaraları

main header {
  grid-column: 1 / 4;
  grid-row: 1;
}

main footer {
  grid-column: 1 / 4;
  grid-row: 3;
}

İstediğimiz sonucu elde ettik.

Kodu biraz yorumlarsak. Grid çizgilerine tarayıcılar yukarıda görüldüğü gibi rakamlar atar. Biz bu rakamları kullanarak grid ögelerimizi ve grid alanlarımızı konumlandırabiliyoruz. <header> için yaptığımız tanımda grid-column: 1 / 4 tanımı header elemanının kolon yerleşiminin grid çizgisinin 1.’sinden başlayıp 4.’ünde sonlandığını belirtiyor. grid-row tanımıysa header elemanının dikey grid çizgisinin 1.’sinde olduğunu gösteriyor. Aslında burada da başı ve sonu olarak tanımlayabilriz, grid-row: 1/2 şeklinde. Buradaki yazım kısayoludur.

Benzer şekilde footer elemanına da tanımlar yaptık tek fark footer elemanı dikeyde 3. satırın sonrasında olması.

Grid İsimlendirme

Gelelim bizim konumuza, buradaki örneğimiz çok basit bir 3 kolon 3 satırlı bir örnekti. Bir çok projede durum çok daha karmaşık hal alır. Karmaşık yapılı sistemlerde bu rakamlar bize anlamsız gelir. Bunun çözümü Grid Çizgi İsimlerini kullanmaktan geçiyor.

Yukarıdaki örneği çizgi isimlerini kullanarak yapalım.

grid çizgi isimleri

grid-template-columns: [sol-menu-star] 3fr [icerik-start] 5fr [banner-alani-start] 2fr;

şeklinde tanımlarımızı isimlendirerek koda anlam kattık. Tanımlara dikkat edersek başını bizim belirlediğimiz ama sonu sabit isimlerdir.

*-start

gibi. Aynı şekilde

*-end

kullanımı da çizgi ismi bitişi için kullanılır. Tanımlarımızı köşeli parantez [] içinde kullanıyoruz. Bu tanımları sadece başlangıç değerleriyle yapabildiğimiz gibi başlangıç ve bitiş değerlerini yazarak da yapabiliriz.

Izgara çizgi isimlerinde CSS’in kullandığı anahtar kelimler kullanılamaz auto ve span vd.


grid-template-columns: [sol-menu-start] 3fr [sol-menu-end icerik-start] 5fr [icerik-end banner-alani-start] 2fr [banner-alani-end];

Kodumuz daha da anlamlı hale geldi.

Aynı şekilde dikeydeki çizgi isimlerini kullanarak satır tanımlarımızı da güncelleyelim.

grid-template-rows: [ust-alan-start] 3fr [ust-alan-end icerik-start] 6fr [icerik-end alt-alan-start] 2fr [alt-alan-end];

Grid isimlendirmenin kodu anlamlandırmanın dışında CSS değeri olarak atanma özelliği de vardır. Yine yukarıdaki örnekle devam edelim. <header> ve <footer> için yaptığımız tanımları aşağıdaki gibi değiştirelim.

main header {
  grid-column: [sol-menu-start] / [banner-alani-end];
  grid-row: [ust-alan-start];
}

main footer {
  grid-column:[sol-menu-start] / [banner-alani-end] ;
  grid-row: [alt-alan-start alt-alan-end];
}

Tanımladığımız isimlerin işlevsel olarak kullanılıyor olması süper bir avantaj. Rakam yerine isim kullanmak anlaşılabilirliği arttırıyor.

Uyumlu (responsive) web öncelikli bir kod yapısı kullanırsak

Mobil öncelikli bir yapı ve uyumlu web kodlarını eklersek kod rakamlı kullanım için daha da karmaşıklaşır. Ancak isimlendirme ile yapılan uyumlu web kodları bu karışıklığı da önleyerek işimizi kolaylaştırıyor.

Uyumlu web kodlarken grid-template-area ile yazmak daha kolay ve avantajlı ancak bu yazıda bahsettiğimiz gibi bir seçeneğin olduğunu bilmek güzel.

Kalın sağlıcakla.

Kaynaklar

  • https://www.w3.org/TR/css-grid-1/#named-lines
  • https://www.joomlashack.com/blog/tutorials/how-to-name-grid-lines/
  • https://webdesign.tutsplus.com/tutorials/quick-tip-name-your-css-grid-lines-just-in-case–cms-27844
  • https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/CSS_Grid_Layout/Layout_using_Named_Grid_Lines
  • https://gedd.ski/post/naming-css-grid-lines/
  • https://www.smashingmagazine.com/2017/10/naming-things-css-grid-layout/
  • https://learncssgrid.com/#naming-positioning-lines-same-name
  • https://www.youtube.com/watch?v=mQ5r8u1bT50
  • https://mozilladevelopers.github.io/playground/css-grid/09-named-lines
  • https://codepen.io/airen/pen/RGkXqZ?editors=1100
  • https://rachelandrew.co.uk/archives/2013/04/29/css-grid-layout-named-grid-lines-and-areas/
  • https://www.smashingmagazine.com/2017/10/naming-things-css-grid-layout/