Webkit ekibinin ilk olarak 2008 yılında CSS’e kattığı bu özellik daha sonra w3c tarafından standartlara girdi. HTML elemanlarını döndürmek, boyutlandırmak, eğmek gibi eylemleri gerçekleştirmemize yarıyor. 2d Transform özelliği 3d’ye göre tarayıcı desteği konusunda çok avantajlı. 2B Dönüştürme özelliklerini ie9+ desteklerken, 3B Dönüştürme özelliklerini henüz betası çıkmış olan ie10+ destekliyor.

Bu makalede CSS3 transform 2 Boyutlu Dönüştürme konusunu inceleyeceğiz. 3 Boyutlu Dönüştürme konusuna daha sonra değineceğim.

2 Boyutlu Dönüştürme(2d Transform)

CSS 2d Transform özelliği  iki boyutlu düzende elemanları dönüştürmeye olanak sağlıyor. Tabi böyle tanımlama yaparak anlamak zor en kolayı özellikleri tanımlayıp örnek yapmak.

Dönüştürme tanımları 3 bölümde inceleniyor.

  • transform Özelliği
  • transform-origin özelliği
  • Dönüştürme fonksiyonları (transform özelliği değerleri – translate, rotate, scale ve skew)

Aslında transform özelliği ve değerleri bir kabul edilirse iki adet genel tanımımız var. Bu özellikler bize çok büyük kolaylık sağlıyor. Dönüştürme özellikleri desteğini her tarayıcı kendi ön eki ile sağlamaktadır. Ben burada tanımlamalarımı standart olan özellik ile göstereceğim, tabi örneklerde tüm tarayıcı kodlarını kullanacağım.

transform Özelliği

transform özelliği none, bir veya daha fazla transform değeri alır.

Genel kullanımı

Yapısı : transform: none | <dönüştürme-fonksiyonu>[<dönüştürme-fonksiyonu>]*
Aldığı Değerler : [ none | matrix | translte | translateX | translateY | scale | scaleX | scaleY | rotate | skew | skewX | skewY ]
Başlangıç değeri: none
Uygulanabilen elementler: tüm elementler
Kalıtsallık: Yok

Aldığı değerleri dönüşüm fonksiyonları bölümünde detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

p{
	transform: translate(-150px, 75px);
}

Uygulandığı paragrafı kendi orijin noktasına göre 75px sağa ve 150px aşağıya öteleyecektir. Göreceli bir tanımda(örn: % gibi) referans olarak elemanın kapsayıcısını değil kendi orijinini alacaktır.

transform-origin Özelliği

Dönüşümün orjin olarak nereye referans alacağını tanımlamamızı sağlar.

Yapısı : transform-origin: deger deger
Aldığı Değerler : [ [ [ <yüzde> | <değer> | left | center | right ] [ <yüzde> |<değer>|top|center|bottom]?]<değer>?]|[[[left|center| right ] || [top | center | bottom ] ] <değer>? ]
Başlangıç değeri: 50% 50%
Uygulanabilen elementler: tüm elementler
Kalıtsallık: Yok

Başlangıç değeri olarak 50% 50% gelir. Bu elemanın tam ortasını gösterir.(Bundan dolayı elemanı ölçeklendirdiğimizde veya döndürdüğümüzde elmanın ortasında göre işlem yapar.) Üstten 50% soldan 50%. Biz bu değeri değiştirebiliyoruz. Değer olarak CSS değerleri tanımlanabilir. İlk değeri X ekseninden mesafesini, ikinci değer Y sekseninden mesafesini tanımlar.

p{
	transform-origin:0, 0;
}

Yüzde değerlerinde referans olarak elemanın kutu alanı alınır.

Daha iyi anlamak için aşağıda da göreceğimiz döndürme(rotate) uygulayarak görelim.

transform: rotate(-10deg);

Yukarıda görsel olarak verilmiş örnekte kırmızı olanlar normal halleri, gri olanlar ise dönüşüm uygulanmış hallerini göstermektedir. İlk eleman başlangıç değeri olan center center uygulanmıştır, bu nedenle eleman mutlak konumuna göre hareket etmiştir. İkinci eleman left center tanımlanmıştır, bu nedenle eleman sol tarafın dikey ortasına göre dönmüştür. En son örnekte 100% 50% tanımı yapılmıştır, bu nedenle bu örnek sağ tarafa dualı dikeyde ortalı bir şekilde döndürülmüştür.

Dönüşüm Fonksiyonları

Dönüşüm fonksiyonlar translate(değiştir - dönüştür), rotate(döndürme), scale(ölçeklendirme) ve skew(eğme) olmak üzere 4 adettir. Birde rotate hariç bunların X ve Y için ayrı tanımlarıda var. Aşağıda detaylı incelemede göreceğiz.

translate(değiştir - dönüştür)

CSS3 sayesinde javascript veya flash’a gerek kalmadan animasyon veya dönüştürme işlemlerini yapabiliyoruz. Biz burada bir CSS3 transform özelliği ile nasıl sayfa içindeki elemanları taşıyacağımızı göreceğiz.

translate değeri elemanı bir noktadan başka bir noktaya taşımamızı sağlıyor.

translate (x, y)

Bu sayede biz elemanı orijinal konumundan x-ekseninde soldan mesafesi ve y-ekseninde üstten mesafesini tanımlayarak taşıyabiliyoruz. Basit bir kullanımı vardır.

Bir örnek yapalım;

#tasinan{
 	transform:translate(150px,100px);
}

- Eksene Özgü Yöntemler

Elemanları sadece bir eksen hareket ettirmek için translateX ve translateY özelliklerini kullanabiliriz.

Yukarıdaki örneği

#tasinan{
 	transform:translateX(150px);
}

aynı şekilde y ekseninde hareket için

#tasinan{
 	transform:translateY(100px);
}

şeklinde uygulanabilir.

- Animasyon Yardımlı Örnek

İleride göreceğimiz transition özelliği yardımı ile ufak bir kod ile animasyon oluşturabiliriz. Hem translate özelliğini daha iyi anlamış oluruz.

#tasinan{
 	transition: all 5s;
}

Fare imlecinin mavi alan üzerine getirdiğimizde animasyonlu bir şekilde kutu translate komutu ile atadığımız yeni yerine hareket edecektir. İleride CSS3 transition konusunda daha detaylı göreceğiz.

rotate(Döndürme)

rotate değeri yardımı ile sabit bir noktaya göre elemanı belirlenen açı ile döndürebiliyoruz. Bu sabit nokta transform-origin tanımı ile değiştirilebiliyor.

rotate(<açı>)

Bir örnek ile konuyu daha iyi anlayalım.

.deneme{
 	transform:rotate(45deg);
}

Yukarıdaki kod ile tanımlanan HTML elemanını 45 (deg-degrees)derece döndürdük. Saat yönüne çevirdiğimiz gibi, eksi değer vererek saat yönünün tersinede döndürme işlemi yapabiliyoruz.

Döndürme tanımlarında 4 adet değer var. deg(açı), grad(gradyen), rad(radyen) ve turn.

turn değerini biraz daha inceleyelim. turn değeri dairenin etrafını gösteriyor.

.deneme{
 	transform:rotate(.5trun);
}

0.5 olarakta tanımlanabilecek bu değer elemanımızı yarım daire kadar döndürecektir.

- Animasyon Yardımlı Örnek

Bir örnekte animasyonlu yapalım.

.deneme{
 	transition: all 0.5s;
}

.deneme:hover{    
	transform:rotate(45deg);
}

Yukarıdaki örnektede görüldüğü gibi birçok güzel uygulama bu yöntem ile yapılabilir.

scale(Ölçekleme)

scale değeri yardımı ile belirlene elemanın X ve Y ekseninde ölçeğini büyütebilir veya küçültebiliriz.

3 adet ölçeklendirme fonksiyonu vardır.

  • scale(<sayı>[, <sayı>])
  • scaleX(<sayı>)
  • scaleY(<sayı>)

Bir örnek ile konuyu daha iyi anlayalım.

.denemeBuyut{
 	transform:scale(1.5);
}

Daha iyi bir anlatım için örnekte iki kutu kullandım birisi kutunun normal hali(mavi kutu), diğer ise kutunun ölçeklenmiş hali(kırmızı kutu). Altta kalan kutunun görünmesi için üstteki kutuya saydamlık verdim.

- Eksene Özgü Yöntemler

Elemanları sadece bir eksen ölçeklemek için scaleX ve scaleY özelliklerini kullanabiliriz.

Yukarıdaki örneği

.denemeBuyut{
 	transform:scaleX(1.5);
}

aynı şekilde y ekseninde hareket için

.denemeBuyut{
 	transform:scaleY(2);
}

şeklinde uygulanabilir.

- Animasyon Yardımlı Örnek

Bir tanede animasyonlu bir örnek yapalım.

skew(eğme)

skew ile eleman veya eleman gruplarına X ve Y eksenin için belirli açılar verilerek eğiklik ve yamukluk elde edebiliyoruz. 3 adet skew tanımımız vardır;

  • skew( [, ])
  • skewX()
  • skewY()

Eğiklik tanımı yaparken tek tanım yapabildiğimiz gibi iki tanım ile x ve y için farklı açı değerleride belirleyebiliyoruz.

Bir örnek yapalım.

.deneme{
 	transform: skew(10deg, 20deg);
}

- Eksene Özgü Yöntemler

Elemanları sadece bir eksen eğmek için skewX ve skewY özelliklerini kullanabiliriz.

Yukarıdaki örneği

.denemeBuyut{
	transform:skewX(10deg);
}

aynı şekilde y ekseninde eğiklik için

.denemeBuyut{
 	transform:skewY(20deg);
}

şeklinde uygulanabilir.

- Animasyon Yardımlı Örnek

Bir tanede animasyonlu bir örnek yapalım.

Çoklu Değer Kullanımı

Dönüşüm fonksiyonları yukarıda tanımladığımız gibi tek tek tanımlanabildiği gibi kısaltma olarak arada boşluk bırakılarak birliktede tanımlanabilir.

div {
 	transform: translate(10px 30%) scale(2.0) rotate(45deg) skew(5deg, 20deg);
}

Böylece kodlamamızda bayağı bir kısaltmaya gitmiş oluruz. Çoklu tanım uygulandığında bu fonksiyonlar soldan sağa doğru sırası ile uygulanacaktır.

Matris Sistemi

w3c’nin geliştirmekte olduğu matris sistemi ile transform tanımı yapımı karmaşık bir yapıya sahiptir. Muhtemelen kullanmayacağımız bir yapı yada belirli araçlar ile oluşturulacak bir kod yapısına sahip. Dönüştürme fonksiyonlarının her biri matriste kendine bir yer edinerek oluşturulan değerdir. Örneğin scale(1.5,1.2) tanımı matris olarak aşağıdaki şekilde gösterilir

1.5        0        0
0        1.2        0
0        0        1

Bu yazımı css koduna çevirirsek;

transform: matrix(1.5, 0, 0, 1.2, 0, 0)

Matris değerleri hakkında daha fazla bilgi için http://www.w3.org/TR/SVG/coords.html#EstablishingANewUserSpace inceleyin.

Çevrimiçi Dönüşüm Aracı

CS3 bize birçok kolaylık sağlamaktadır. Bununla birlikte kodlama biraz karmaşık hal almaktadır. Bu karmaşayı engellemek amacı ile de çeşitli araçlar geliştirilmektedir. CSS3 2B dönüştürme için http://westciv.com/tools/transforms/index.html  sayfasındaki araç kullanılabilir. Bize bir çok bakımdan kolaylık sağlayan bir araç, denemeye değer.

Tarayıcı Destekleme Listesi Firefox 3.5+ (-moz- öneki ile) Chrome 10+ (-webkit- öneki ile) Safari 3.2+ (-webkit- öneki ile) Opera 10.6 (-o- öneki ile) İnternet Explorer 9+ (-ms- öneki ile) Mobil Tarayıcılar iOS Safari 3.2+ (-webkit- öneki ile) Opera Mobile 11+ (-o- öneki ile) Android Browser 2.1+ (-webkit- öneki ile)

Tarayıcı Desteği

Chrome explorer Firefox
10+ (-webkit) 9+ (-ms) 3.5+ (-moz)

Mobil Tarayıcılar

Android Mobil Safari Chrome
2.1+ (-webkit) 3.2+ (-webkit) 36+

ie6-8 için çözüm http://www.useragentman.com/IETransformsTranslator/ sitesindeki araç ile üretilmiştir. Dönüştürme kadar esnek olmasada çok acil ihtiyaçlar için kullanılabilir.

Sonuç

CSS3 ile web sayfası öğelerinin görünümünü değiştirebileceğimizi gördük. Daha önce javascript yardımı ile yaptığımız bu işleri artık CSS3 yardımı ile yapacağız. CSS3 ile yeni gelen bu özellikleri bazı sorunları olsa da zamanla bu sorunlarında aşılması ile çok büyük bir kolaylıklar sağlayacaktır.

Kaynaklar

jQuery'ye büyük darbe Javascript ve seçiciler

jQuery'nin en büyük avantajlarından birisi seçici kullanımının basitiliğidir. CSS seçicilerini javascript'e kazandıran bu kullanım kolayl...… Devamını oku

jQuery'den kurtulma seansları. sınıf (class) işlemleri

17 August 2017 tarihinde yayınlandı.

jQuery'nin sonu mu geldi?

14 July 2017 tarihinde yayınlandı.